Dua Libro de l' Lingvo Internacia
L >>
Ludovic Lazarus Zamenhof >> Dua Libro de l' Lingvo Internacia
TRANSCRIBER'S NOTE:
The Esperanto alphabet consists of 28 letters: the 26 letters of
the English alphabet, but with "q", "w", "x" and "y" removed, and
six accented letters added. The accented letters are "c", "g",
"h", "j", and "s" (each with a circumflex accent), and "u" (with
a breve accent). Since these accented letters are not included
in the ASCII character set, some other means must be used to
represent them.
The rules of Esperanto grammar allow for alternative spellings if
the accented letters are not available: the accented letters may
be replaced by "ch", "gh", "hh", "jh", "sh", and "u"
(respectively). However, this system presents some difficulties
for electronic applications, since it cannot be reliably
converted automatically into other formats in which the accented
characters can be displayed properly. Many electronic Esperanto
texts therefore write the accented letters as "cx", "gx", "hx",
"jx", "sx", and "ux". Since "x" does not appear in the Esperanto
alphabet, this system allows the accented letters to be
represented without ambiguity so that the text can be more
reliably converted to other formats. It is this "x" system that
is used in this Project Gutenberg eBook.
At the time of the writing of the "Dua Libro," the time
correlatives ("kiam," "tiam," "iam," "neniam," and "cxiam") were
spelled "kian," "tian," "ian," "nenian," and "cxian"
(respectively). These words had been changed to their modern
forms by the time of publication of the "Aldono al la Dua Libro"
(also included with this text). The original spellings have been
preserved in this eBook.
DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA
L.L. ZAMENHOF
1888
ANTAUXPAROLO.
Elirante ankoraux unu fojon antaux la estimata publiko, mi sentas
la devon antaux cxio danki la legantan publikon por la viva
kunsento, kiun gxi montris por mia afero. La multaj promesoj,
kiujn mi ricevas, kaj el kiuj tre granda parto estas subskribita
"senkondicxe", la leteroj kun kuragxigoj aux konsiloj--cxio tio
cxi montras al mi, ke mia profunda kredo je l' homaro min ne
trompis. La bona genio de l' homaro vekigxis: de cxiuj flankoj
al la laboro cxiuhoma venas amasoj, kiuj ordinare estas tiel
maldiligentaj por cxia nova afero; junaj kaj maljunaj, viroj kaj
virinoj--rapidas porti ilian sxtonon por la granda, grava kaj
utilega konstruo. Vivu l' homaro, vivu la frateco de l' popoloj,
vivu eterne!
En mia unua verko mi diris, ke mian laboron mi prezentas je l'
tempo de unu jaro al la jugxo de l' tuta mondo; kian pasus la
jaro, mi intencis eldoni libreton, en kiu estus analizitaj cxiuj
pensoj esprimitaj de l' publiko, kaj uzinte tiujn, kiuj efektive
estus bonaj, mi donus al la lingvo la finan formon, kaj post tio
cxi oni jam povus komenci la eldonon de plenaj vortaroj, libroj,
gazetoj kaj cetere, cxar tian la lingvo jam estus trairinta la
jugxon de l' tuta mondo, kaj cxiuj plej gravaj malbonajxoj, kiuj
povus esti trovitaj en gxi, cxar en verko de _unu_ homo,--estus
jam pli aux malpli forigitaj. Mi efektive intencis silenti en la
dauxro de tuta jaro. Sed de l' tago, kian eliris mia libreto, mi
komencis ricevi multon da leteroj kun demandoj kaj kun petoj
rapidigi l' aferon. Respondi je cxiu letero aparte estas por mi
ne eble, kaj tial mi decidis respondi publike je cxiuj demandoj
kaj proponoj, cxar tiel unu respondo povas servi por multaj
demandantoj. Cxiuj respondoj faros unu libron, kiu prezentos
dauxrigon de l' unua libro, kiun mi eldonis. Sed se mi volus la
respondojn je cxiuj demandoj eldoni kune, en unu libro, mi devus
tro longe atendigi miajn korespondantojn, dum tiu libro estos
preta kaj eldonita,--tiom pli, ke konstante al mi venas novaj
demandoj; tial mi decidis eldoni la libron kun la respondoj--per
apartaj kajeroj, kiuj estos ellasataj en la dauxro de la tuta
jaro 1888 periode, kun intertempoj de cxirkaux du monatoj de unu
kajero gxis la venonta. En tiuj cxi kajeroj _cxiuj_ demandoj
estos responditaj; je l' fino de l' jaro 1888 eliros la lasta
kajero, kaj la "Dua libro de l' lingvo internacia" estos finita.
Ankoraux unu afero devigas min komenci la eldonon de l' kajeroj,
pri kiuj mi parolis: malgraux l' intenco, kiun mi esprimis en mia
unua verko, komenci la eldonon de libroj ne pli frue ol estos
finita la jugxo de l' publiko je l' lingvo proponita de mi,--de
cxiuj flankoj venas postuloj, ke mi kiom eble pli rapide eldonu
ian libron en la lingvo internacia, ke la publiko povu konigxi
tiun cxi lingvon cxiuflanke, gxin ellerni pli rapide kaj uzi
gxin. La nombro de tiuj cxi postuloj estas tiel granda, ke mi ne
povas jam auxdi ilin silente. Eldonante la "Duan libron de l'
lingvo internacia", skribitan jam en tiu cxi lingvo, mi donos al
la dezirantoj suficxe da materialo por legi kaj la eblon tute
bone ellerni la lingvon; esceptinte la tekston de l' libro, kiu
jam per si mem prezentos materialon por legi, en la libro estos
ankaux pecoj sistemaj, por lerni kaj ripeti.
La tuta libro havos 5-6 kajerojn, en kiuj estos trovataj
respondoj je _cxiuj_ demandoj, kiuj tusxas la lingvon mem, gxian
konstruon, gxian estontecon, kiel gxin bone kaj fonde ellerni,
kiel plej rapide kaj plej certe vastigi gxian uzon en la
mondo,--kaj cetere. Kian la lasta kajero de l' libro estos
elirinta, tian por la leganto nenio jam estos ne klara: la
societo tian konos la tutan animon de l' lingvo, gxi tian havos
_plenan_ vortaron kaj povos tute _libere_ uzi la lingvon por
_cxiaj celoj,_ kiel gxi povas nun uzi cxian ricxan kaj
prilaboritan vivantan lingvon. La dependo de la lingvo de l'
volo aux de l' talento de mia propra persono aux de ia alia
aparta persono aux personaro--tute forigxos. La lingvo tian
estos tute preta en cxiuj plej malgrandaj gxiaj partoj. La
persono de l' auxtoro tian tute foriros de la sceno kaj estos
forgesita. Cxu mi post tio ankoraux vivos, cxu mi mortos, cxu mi
konservos la forton de mia korpo kaj animo, cxu mi gxin
perdos,--l' afero tute ne dependos de tio, kiel la sorto de ia
vivanta lingvo tute ne dependas de l' sorto de tiu cxi aux tiu
persono.
Multaj kredeble balancas senkrede la kapon, legante miajn
vortojn. Kiel tio estas ebla, ili diras, ke en la tempo de unu
jaro la lingvo estus tute kaj plene preta, tiel ke gxi ne bezonus
pli la laboron de l' auxtoro? Ke tiel grandega afero, kiel la
kreo kaj la enkonduko de lingvo tutmonda, en la tempo de unu jaro
tiel maturigxus kaj fortigxus kaj ricevus tian klaran,
nesxanceleblan ordon, ke gxi ne bezonus pli kondukanton! Sed mi
esperas, ke jam post la dua aux la tria kajero la leganto vidos,
ke mi ne fantazias.
La leganto ne pensu, ke en la libro, kiun mi intencas eldoni, li
vidos iajn mirindajxojn. Tiu, kiu kutimis estimi la aferojn ne
laux ilia praktika signifo kaj efektiva indo, sed laux la
mirindeco kaj nenatureco de ilia nasko, estos kredeble trompita
en siaj esperoj, kian, legante mian libron, li renkontos en gxi
sole aferojn simplajn kaj naturajn. Sed la rezultatoj de tiuj cxi
simplajxoj estos, kiel laux mia espero la leganto poste vidos kaj
konfesos, ke post la fino de l' jaro
_a_) la lingvo estos finita kaj preta tute kaj plene, tiom, ke
gxi tute ne bezonos pli la laboron de l' auxtoro, kaj, kiel cxiu
el la vivantaj lingvoj, gxi farigxos tute sendependa de ia aparta
persono.
_b_) la lingvo estos pli aux malpli _senerara,_ cxar gxis tiu
tempo gxi jam estos trairinta la jugxon de l' tuta mondo, kaj
cxiuj malbonajxoj, kiuj povus esti trovitaj en tiu cxi laboro de
_unu persono,_ estos forigitaj per la konsiloj de l' tuta mondo
kune.
Legante la unuajn kajerojn de mia libro, multaj kredeble restos
ne kontentaj, cxar ili eble tie ne trovos respondojn je l'
demandoj, kiujn _ili_ sendis; kaj cxar lia _propra_ demando en la
okuloj de cxiu estas la plej grava, multaj kredeble ekkrios: "Kio
li parolas sole pri aferoj tute sensignifaj, kaj pri l' aferoj
efektive gravaj li ne parolas ecx unu vorton!" La leganto oferu
al mi iom da atendemo, cxar gxis la fino de l' jaro _cxiuj_ estos
kontentigitaj. Se en unu de l' unuaj kajeroj tiu aux alia
demando estos jam sxajne finita kaj liberigos la lokon por alia
demando, tio tute ne devas pensigi, ke mi jam pli ne parolos pri
gxi. Cxar pri multaj demandoj mi donos en la unuaj kajeroj sole
mian _personan_ jugxon, sed poste mi revenos al ili kaj donos la
decidon _finan,_ ricevitan per la jugxo de l' _publiko._
Pro la celoj de l' afero la libro ne estos unu sistema verko--gxi
estos simple mia interparolo kun l' amikoj de l' lingvo
internacia.
La kosto de cxiu kajero estos 25 kopekoj. Kiu volas, ke mi sendu
al li cxiun venontan kajeron tuj, kian gxi estos preta kaj eliros
el la presejo, tiu sendu al mi la koston de l' venonta kajero tuj
post la ricevo de l' antauxiranta.
--------
Antauxe ol fini la antauxparolon, mi permesas al mi ripeti
ankoraux la peton, kiun mi jam esprimis en mia unua verko: cxiu
pene jugxu la aferon, proponitan de mi, kaj cxiu montru al mi la
erarojn, kiujn li trovis en gxi, aux la plibonigojn, kiujn li
povas proponi. Se la leganto ne povis ankoraux tute bone ekkoni
mian aferon el mia unua libreto, tiu cxi mia dua libro povigos
lin post kelka tempo ekkoni gxin tute kaj cxiuflanke. Ke mia
afero venu al dezirinda celo, estas necese ne sole, ke la mondo
diru sian jugxon pri tiu cxi afero, sed ke mi _sciu_ la jugxon de
l' mondo kaj povu gxin uzi por mia laboro.
Dissendante mian unuan verkon al la redakcioj de l' gazetoj, mi
petis ilin alsendi al mi tiun numeron de l' gazeto, en kiu estos
kritiko de mia afero; sed bedauxrinde tre malmultaj plenumis mian
peton, kaj sciigxi mem, kie, kian kaj kio estis parolata pri mia
afero, estas por mi tute ne ebla. Tial mi petas la _legantojn_
de l' gazetoj sendi al mi la numerojn, en kiuj ili legis ion pri
l' afero, proponita de mi, kaj jam antauxe mi esprimas al ili
mian koran dankon. Mi petas gxin ne por _mi_, sed pro l'
_afero._
Fine, antaux la komenco de mia interparolo kun la amikoj de l'
lingvo internacia, mi esprimas ankoraux unu fojon mian varmegan
dankon al la publiko por la helpemo, kiun gxi montris al mi; mi
esperas, ke la kunsento de l' publiko ne malvarmigxos, sed
konstante kaj sencxese kreskos, kaj post tre mallonga tempo venos
al celo la afero, je kiu laboras cxiuj sferoj de l' homa societo.
I.
Antaux cxio mi parolos kelkajn vortojn pri tiuj kritikoj, kiujn
mi gxis hodiaux auxdis aux legis, en gazetoj aux en leteroj al
mi, kvankam mi devas antauxsciigi la leganton, ke tiu cxi punkto
estas en miaj okuloj tre grava kaj poste mi ankoraux parolos pri
gxi pli vaste. Mi ne volus fari ian premon sur la jugxo de l'
publiko, kaj mi volus, ke la mondo kreu mem sian decidon en la
afero, kiun mi proponis. Sed kelkaj kritikoj estis tiel
skribitaj, ke mi ne povas tute silenti pri ili.
_a_) Unuj parolis pri l' auxtoro, anstataux paroli pri l' afero.
Ili aux sxutis komplimentojn al la auxtoro, rigardigis, kiom da
malfacila laboro kredeble la afero min kostis, kaj, lauxdante la
_auxtoron,_ ili preskaux tute forgesis paroli pri l' utileco kaj
la signifo de l' _afero_ kaj decidigi la publikon labori por gxi;
aliaj, ne trovante en mia verko la instruitan miksajxon kaj la
instruita-teorian filozofadon, kiujn ili kutimis renkonti en cxia
grava verko, timis, ke la pseuxdonima auxtoro eble estas ne
suficxe instruita aux ne suficxe merita, kaj ili timis esprimi
decidan jugxon, pli multe penante malkovri, kiu estas la
pseuxdonima auxtoro. Por igi la kritikistojn tute apartigi la
_aferon_ de la _auxtoro,_ mi publike diras mem, ke mi ne estas
multege instruita lingvisto, ke mi estas tute senmerita kaj ne
konata en la mondo. Mi scias, ke mia konfeso malvarmigos multajn
por la afero, sed mi volas, ke oni jugxu ne l' auxtoron, sed la
verkon. Se la verko estas bona, prenu gxin; se gxi estas
malbona--jxetu gxin. Per kia vojo mi venis al la kreo de mia
lingvo kaj laux kiaj metodoj mi laboris,--mi ankoraux parolos,
sed en unu de la _venontaj_ kajeroj; cxar laux mi tiu cxi demando
estas por la publiko sen signifo: por la mondo estas gravaj sole
la _rezultatoj._
_b_) Aliaj ekbrilis per senfinaj filozofadoj kaj skribis
instruitajn artikulojn, tute ne pensinte kaj ne demandinte sin,
cxu ili parolas logike kaj afertusxante. Anstataux provi
praktike (kion fari estas tre facile), cxu la lingvo, proponita
de mi, tauxgas por internacia komprenigxo, cxu gxi efektive al
cxiu donas la eblon esti komprenata de personoj alinaciaj,--ili
parolis pri la fiziologio kaj historio de l' lingvoj vivaj;
anstataux provi per ilia propra orelo, cxu mia lingvo estas
bonsona aux ne,--ili teorie parolis pri legxoj de bonsoneco;
anstataux analizi, cxu mi bone kreis la vortaron kaj cxu oni ne
povus fari gxin ankoraux pli komprenebla kaj pli praktika, ili
diris, ke la vortaro devas esti farita el radikoj Sanskritaj aux
el vortoj, prenitaj mikse el cxiuj lingvoj de l' mondo. (La
lingvo multe per tio cxi _perdus,_ farigxinte tute ne
komprenebla; sed kion gxi _gajnus,_ esceptinte la sennecesan
instruitan eksteron? tion cxi ili tute forgesis sin demandi.)
_c_) Aliaj skribis kritikon pri mia afero, ecx ne leginte bone
mian malgrandan brosxuron kaj ecx ne peninte kompreni la aferon.
Tiel ekzemple la unuatempajn signetojn inter la partoj de l'
vortoj ili tute ne komprenis, kaj skribante ekzemple "_ensong,
oprinc, in, o, nmivid, is_" (anstataux: "_en songx,o princ,in,o,n
mi vid,is_"), ili rigardigis iliajn legantojn, "kiel malbonsona
kaj nekomprenebla la lingvo estas"! La projekton de l' tutmonda
vocxdono, kiu kun la efektiva kaj senkondicxa signifo de l'
lingvo tute ne estas kunligita, kaj kiu estas proponita sole por
tio, ke la lingvo pli rapide el _internacia_ farigxu
_tutmonda,_--ili prenis por la plej grava kaj fonda parto de l'
afero kaj komprenigis la legantojn, ke "cxar dek milionoj adeptoj
(!) nenian estos kolektitaj, tial la afero tute ne havas
estontecon"! Kelkajn fojojn mi ecx legis longajn artikulojn pri
mia afero, kie estis videble, ke la auxtoroj ecx ne vidis mian
verkon.
_cx_) Aliaj, anstataux paroli pri la utileco aux la senutileco
de mia lingvo, donis sole sensencajn sxercojn, kiuj de iliaj
legantoj estis eble prenataj por kritiko, cxar multaj legantoj
propran jugxon ne havas, kaj la plej malsagxaj sxercoj je ia
afero estas por ili suficxa vidigo, ke la afero estas "ridinda"
kaj tauxgas por nenio.
Mi ne deziras lauxdon, mi volas, ke oni min helpu forigi la
erarojn, kiujn mi faris, kaj ju la kritikoj de mia lingvo estas
pli severaj, des pli danke mi ilin alprenas, se ili nur havas la
celon montri al mi la erarojn de mia afero, ke mi ilin bonigu,
sed ne ridi sen senco aux insulti sen kauxzo. Mi scias tre bone,
ke la verko de _unu homo_ ne povas esti senerara, se tiu homo ecx
estus la plej genia kaj multe pli instruita ol mi. Tial mi ne
donis ankoraux al mia lingvo la finan formon; mi ne parolas: "jen
la lingvo estas kreita kaj preta, tiel mi volas, tia gxi estu kaj
tia gxi restu!" Cxio bonigebla estos bonigata per la konsiloj de
l' mondo. Mi ne volas esti _kreinto_ de l' lingvo, mi volas nur
esti _iniciatoro._ Tio cxi estu ankaux respondo al tiuj amikoj
de l' lingvo internacia, kiuj estas neatendemaj kaj volus jam
vidi librojn kaj gazetojn en la lingvo internacia, plenajn
vortarojn, vortarojn nacia-internaciajn kaj cetere. Ne malfacile
estus por mi kontentigi tiujn cxi amikojn; sed ili ne forgesu, ke
tio cxi estus dangxera por la afero mem, kiu estas tiel grava, ke
estus nepardoneble faradi laux la propra decido de unu homo. Mi
ne povas diri, ke la lingvo estas preta, gxis gxi estos trairinta
la jugxon de l' publiko. Unu jaro ne estas eterno, kaj tamen tiu
cxi jaro estas tre grava por l' afero. Tiel ankaux mi ne povas
fari iajn sxangxojn en la lingvo tuj post la ricevo de la
konsiloj, se tiuj cxi konsiloj ecx estus la plej seneraraj kaj
venus de la plej kompetentaj personoj. En la dauxro de la tuta
jaro 1888 la lingvo restos _tute sen sxangxo;_ sed kian la jaro
estos finita, tian cxiuj necesaj sxangxoj, antauxe analizitaj kaj
provitaj, estos publikigitaj, la lingvo ricevos la finan formon,
kaj tian komencos gxia plena funkciado. Jugxante laux la
konsiloj, kiuj estas senditaj al mi gxis hodiaux, mi pensas, ke
la lingvo kredeble estos sxangxita tre malmulte, cxar la plej
granda parto de tiuj konsiloj estas ne praktika kaj kauxzita de
ne suficxa pripensado kaj provado de l' afero; sed diri, ke la
lingvo tute ne estos sxangxita, mi tamen ne povas. Cetere, cxiuj
proponoj, kiujn mi ricevas, kune kun mia jugxo pri ili, estos
prezentataj al la jugxo de l' publiko aux de ia el la jam konataj
instruitaj akademioj, se inter tiuj cxi estos trovita unu, kiu
volos preni tiun cxi laboron. Se ia kompetenta akademio min
sciigos, ke gxi volas preni tiun cxi laboron, mi tuj sendos al
gxi la tutan materialon, kiu estas cxe mi, mi fordonos al gxi la
tutan aferon, mi foriros kun la plej granda gxojo je eterne de l'
sceno, kaj el auxtoro kaj iniciatoro mi farigxos simpla amiko de
l' lingvo internacia, kiel cxiu alia amiko. Se tamen nenia el la
instruitaj akademioj volos preni mian aferon, tian mi dauxrigos
la publikigadon de l' proponoj, sendataj al mi, kaj laux mia
propra pensado kaj laux la pensoj de l' publiko, sendataj al mi
pri tiuj proponoj, mi mem antaux la fino de l' jaro decidos la
finan formon de l' lingvo kaj mi sciigos, ke la lingvo estas
preta.
II.
La nombro 10,000,000, pri kiu estas parolita en mia unua verko,
sxajnas al multaj absolute ne ricevebla. La plej granda parto de
l' mondo efektive kredeble estos tiel senmova, ke gxi de si mem
ne donos vocxon, malgraux ke la afero estas tiel grava kaj la
laboro de l' vocxdono tiel malgrandega. Sed se l' amikoj de l'
lingvo internacia, anstataux timegi la nombron, laboros por la
afero kaj kolektos tiom vocxojn, kiom ili povos, tian la necesa
nombro da vocxoj povas esti ricevita en la plej mallonga tempo.
Kian mi proponis la vocxdonon, mi profunde kredis, ke pli frue
aux pli malfrue 10,000,000 vocxoj estos kolektitaj. La
rezultatoj, kiuj sin montris gxis hodiaux, ankoraux plifortigas
mian kredon. Sed ni prenu, ke mi fantazias, ke mi eraras, ke mi
tro multe esperas,--ke sur la tuta tero ne estos kolektita ecx
unu miliono da vocxoj . . . kion l' afero tian perdos? Kelkaj
konsilas al mi, ke mi forjxetu la vocxdonon aux ke mi malgrandigu
la nombron da postulataj vocxoj gxis unu miliono; "cxar", ili
diras, "danke la fantazian punkton de l' vocxdono, afero per si
mem tiel utila, povas fari fiaskon." Sed kie, sinjoroj, vi
prenis, ke la veno al celo de l' afero dependas de l' rezultatoj
de la vocxdono? Tiuj, kiuj trovas, ke mia lingvo estas inda je
lerno, sendas al mi promesojn senkondicxajn kaj lernas la lingvon
sen ia atendo. Sendepende de l' iro de la vocxdono en tiu cxi
lingvo estos eldonataj libroj kaj gazetoj, kaj la afero sin movos
antauxen. La vocxdonon mi proponis sole por tio, ke al la afero
povu esti altiritaj per _unu fojo_ tutaj _amasoj_ da homoj, cxar
mi scias, ke preni ian laboron, ecx la plej malgrandan, ne cxiu
konsentos, sed helpi aferon tre utilan, kie estas postulata nek
laboro, nek mono,--ne multaj malkonsentos, tiom pli, se trovigxos
memorigantoj. Mi ripetas: profunde mi kredas, ke pli frue aux
pli malfrue 10,000,000 vocxoj estos kolektitaj, kaj tiel je unu
bela tago ni sciigxos, ke la lingvo internacia farigxis tutmonda;
sed se ecx la nombro de l' vocxoj nenian venus al dek
milionoj,--la afero pro tio cxi tute ne estos perdita.
Kelkaj provis montri al mi, ke mia projekto de l' vocxdono estas
_matematike_ ne ebla; tiel ekzemple unu faris jenan kalkulon: "se
ni prenos, ke la enskribado de cxiu promesanto okupos ne pli
multe ol unu minuton, kaj vi, forjxetinte cxian alian laboron,
vin okupos sole je tiu cxi afero, laborante sen ripozo 15 horojn
cxiutage,-- tian la pretigo de la libro de l' vocxoj okupos 30
jarojn, kaj por eldoni gxin vi bezonos la ricxecon de Krezo!" La
kalkulo sxajne estas tute prava kaj povas timigi cxiun,-- tamen
se la skribinto de tiu cxi kalkulo bone pensus pri gxi, li tre
facile ekvidus, ke tie cxi estas sofismo, kaj se nur efektive
estos alsenditaj dek milionoj promesoj, la libron de l' vocxdono
oni povos pretigi kaj eldoni en kelkaj monatoj kaj sen iaj
ricxecoj de Krezo. Cxar kiu diras, ke la tuta libro devas esti
propramane skribita de unu persono? Ke cxe cxiu pli granda afero
estas uzata _divido de laboro,_ la skribinto tute forgesis! Tiaj
"timigaj" libroj estas eldonataj cxiutage en granda nombro, kaj
tio ne sole ne estas neebla, sed neniu ecx en tio vidas ion
grandegan, mirindan. Se vi kolektos la numerojn de ia cxiutaga
gazeto por unu jaro, vi ricevos libron, kiu laux grandeco kaj
kosto egalas la elirontan libron de l' vocxoj, kaj laux la
malfacileco de l' pretigo multe superas mian libron, de kiu la
pretigo estas laboro pure mehxanika. Tiel cxiujare en la mondo
estas eldonataj miloj kaj dekmiloj da tiaj "neeblaj" libroj, kaj
tamen neniu el la redaktoroj estas mirindajxisto. Sinjoroj la
kalkulantoj forgesis tiun simplan legxon, kiun ili povas vidi sur
cxiu pasxo, ke tio, kio cxe _unu_ homo postulas 30 jarojn, cxe
cent homoj okupos sole 4 monatojn, kaj tio, kio estas neebla por
unu persono, estas ludilo por grupo da personoj.
Al cxiuj amikoj de l' lingvo internacia mi ripetas ankoraux mian
peton: ne forgesu la promesojn kaj kolektu ilin kie kaj kiom vi
povas. Multaj pensas, ke ili ne devas sendi promeson, cxar "la
auxtoro ecx scias, ke ili ellernos aux jam ellernis la lingvon"!
Sed la promeso estas necesa ne por mi, sed por la statistiko. Se
iu ecx skribis al mi kelkajn leterojn en la lingvo internacia, mi
ne povas lin nomi internaciisto, gxis li ne sendis al mi sian
promeson. Ne diru, ke de unu aux kelkaj promesoj la grandega
nombro ne plenigxos: cxiu maro estas kreita de apartaj gutoj,
kaj la plej granda nombro devas kaj povas esti ricevita el
apartaj unuoj. Memoru, ke se ecx la esperata nombro estas ne
ricevota, vi nenion perdas, sendante la promeson.
III.
La venontajn apartajn pecojn mi donas, ke la lernantoj povu
ripeti praktike la regulojn de l' gramatiko internacia kaj
kompreni bone la signifon kaj la uzon de l' sufiksoj kaj
prefiksoj.
1.
Amiko venis (= unu el la amikoj venis).--La amiko venis (= la
konata amiko, aux la amiko, kiun oni atendis).--Donu al mi
libron.--Donu al mi la libron, kiun vi promesis al mi.--Tiu cxi
gxardeno estas amata loko de birdoj.--La fenestro estas amata
loko de la birdoj (= niaj birdoj).--La vorto "la" estas nomata
"artikulo"; gxi estas uzata tian, kian ni parolas pri objektoj
konataj. Anstataux "la" oni povas ankaux diri "l' ", se gxi ne
estos malbonsone.--Se iu ne komprenas bone la uzon de la
artikulo, li povas _tute gxin ne uzi,_ cxar gxi estas oportuna
sed ne necesa.
2.
Jen estas la patro.--Mi auxdas la vocxon de la patro.--Mi ricevis
donacon de la patro.--Diru al la patro, ke mi estas sana.--Ni
iros al la patro.--Karolo acxetis por sia kuzino horlogxeton kun
tri montrantoj.--Ni vidas per la okuloj.--Rakontu al ni la
novajxojn, kiujn vi auxdis pri niaj malfelicxaj fratoj.--De kiu
vi gxin auxdis?--Mi pensas pri la sorto de mia fratino, kaj mi
kalkulas jam la minutojn gxis nia revido.--Auxgusto estas bona,
Mario estas pli bona ol Auxgusto, sed Ernestino estas la plej
bona el cxiuj miaj gefratoj.--La malgrandan filinon de mia
najbaro mi amas ne malpli ol mian propran infanon; hodiaux mi
acxetis por sxi tre belan ludilon.
3.
Sesdek minutoj faras unu horon, kaj dudek kvar horoj faras unu
plentagon.--Mi logxas en la tria etagxo.--Hodiaux estas la dek
kvina (tago) de Aprilo.--La dudeka de Februaro estas la kvindek
unua tago de l' jaro.--Tiu cxi rivero havas ducent nauxdek kvar
kilometrojn da longo.--Georgo Vasxingtono estis naskita la dudek
duan Februaron (aux: je l' dudek dua Februaro) de l' jaro mil
sepcent tridek dua.--Sendu al mi prunte dekduon da forketoj.--Tio
cxi okazis antaux cent jaroj.--Mi acxetis du sxrankojn kaj pagis
por ili cent frankojn.--Jen estas cento da pomoj.--En tiu cxi
lando logxas tri milionoj kristanoj (aux: da kristanoj).--Duobla
fadeno estas pli forta ol unuobla.--De tiu tago mia amikeco al li
duobligxis.--Kvaroble kvin estas dudek.--Kvar fojojn mi jam estis
tie.--Duonon de tiu cxi piro mi mangxis, kvaronon mi donis al mia
nevo, kaj la lastan kvaronon mi forjxetis.--Dudek unu estas tri
seponoj de kvardek naux.--Kvinope ili tiris la keston kaj tamen
ne povis gxin altiri al la domo.--Se vi venos al li triope, li
redonos, kion li prenis; cxar unue li timos vian forton, kaj due
li ne povos sin pravigi.--Al cxiu el la laborantoj li donis po
kvin dolarojn.
4.
Mi vin ne komprenas, sinjoro.--Vi estas tre obstina, mia
amiko.--Vi cxiuj estas tro fieraj.--"Vi" ni diras egale al unu
persono aux objekto kaj al multaj; tio cxi estas farita pro
oportuneco, cxar, parolante kun iu, ni ofte ne scias, kiel diri
al li: "vi" aux "ci" ("ci" signifas la duan personon de l'
ununombro; sed tiu cxi vorto estas trovata sole en la plena
vortaro; en la lingvo mem gxi preskaux nenian estas uzata).--La
cxapisto ne venos, cxar li estas malsana; se venos lia edzino,
donu al sxi mian cxapelon; se venos lia plej maljuna filo, vi
povas ankaux gxin doni al li; sed se venos lia malgranda infano,
donu al gxi nenion.--Jen estas la hundo, donu al gxi oston, kaj
voku la katinon, gxi ricevos pecon da viando.--Mi amas min, cxar
cxiu amas sin mem.--Vi estimas vin mem, sed aliaj vin ne
estimas; mia frato estimas sin ne multe, sed aliaj lin tre
estimas.--Montru al mi vian kalkulon.--Ili kondukis la kolegojn
en sian logxejon, anstataux iri kun ili en ilian.--Oni diras, ke
vi estas ricxa.